Blog

Yoga is een leeg omhulsel geworden (NRC artikel)

https://www.nrc.nl/

Gösta van Dam (57) geeft met zijn partner al twintig jaar les in yoga. Hij heeft de industrie zien veranderen. „Het is een miljardenbusiness geworden, dat is ziekelijk.”

Door onze redacteur Rosan Hollak Foto Roger Cremers
‘Waarom mensen massaal aan de yoga gaan? Vanwege het strakke lichaam en de mooie billen die je erdoor krijgt. En ja, het geeft energie. Maar yoga is wel een leeg omhulsel geworden.”

Wie bij Gösta van Dam (57) op de yogamat komt liggen, wordt niet zacht aangepakt. Iedere les begint hij met een verhandeling, soms uitmondend in een tirade. Hij wijst op de vercommercialisering van de yoga-industrie of gaat los op het belang van ‘geweldloosheid’. En wie begint te steunen of te klagen tijdens een pose, wordt met humor uitgedaagd. ‘Heb je het zwaar, schatje?’

Dat Van Dam zo uitgesproken is, heeft te maken met zijn eigen levensgeschiedenis. Lang voor de huidige hype begon hij, samen met zijn echtgenoot Patrick Vermeulen, yogastudio Svaha Yoga Amsterdam. Maar het echte verhaal begon al eerder, in 1989, toen hij naar de VS vertrok. „Ik had kort de modeopleiding gevolgd aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht, maar ik vond de sfeer niet fijn, het was niks voor mij. Ik wilde weg uit Nederland, naam maken.” Via kennissen kwam hij in contact met mensen uit de New Yorkse mode-industrie. Hij begon kleding te ontwerpen – ook al had hij geen verblijfsvergunning – en binnen een paar jaar hing zijn merk GOSCH in Amerikaanse luxe warenhuizen als Barneys en Bendel. „Ik vloog de wereld over, stond in bladen, mijn shows zaten vol met van die mooie Puerto Ricaanse dragqueens.”

Het was midden jaren negentig, de periode van heroin chic en bruisende feesten in lege fabriekshallen. Samen met zijn beste vriendin hield hij er een ‘junky lifestyle’ op na. „Keihard werken en iedere nacht feest. Club Mars in het Meatpacking District was the place to be .” Hij begon de dag met een literfles wodka. „En we snoven als een gek. Onze dealer zat in het penthouse van het Chelsea Hotel. Daar zat half Hollywood, maar ook van die Wall Street-types, iedereen was aan de heroïne en de coke. ”

Madonna en Sting waren er ook

In diezelfde periode ging zijn vriend en latere echtgenoot Patrick voor het eerst naar yogastudio Jivamukti vlakbij St. Mark’s Place. „Zat ik iedere ochtend volgesnoven achter mijn tekentafel met een liter koffie en een fles wodka. Ondertussen kwam Pat elke keer thuis met zo’n blije smoel, écht happy. Ik kon hem wel op zijn bek rammen.” Er volgde een periode van ruzie en onbegrip. Hoe harder zijn geliefde hem aanspoorde om mee te gaan, des te steviger zette hij zijn hakken in het zand. „Ik zei: ‘Rot op. Jij bent van de hippies, ik doe mode. Ik ga niet naar een zaal vol wijven met hangtieten en okselhaar!” Dat veranderde op de dag dat een mooie vrouw zijn winkel binnenliep. „Ze was echt bloedmooi. Ik dacht: hoe kent Pat haar? Bleek het zijn yogaleraar te zijn.”

Zijn nieuwsgierigheid was gewekt en een paar dagen later ging hij mee naar yogales. „Mijn bek viel open. De zaal zat vol met modellen, iedereen mooi en slank en onder de tattoos. Knetter-hip! Madonna en Sting lagen er soms ook op de mat.”

Die eerste les was Vinyasa flow, een serie houdingen in hoog tempo op muziek en afgewisseld met spirituele teksten. „Ik kreeg ongelofelijk op mijn lazer. Het was spiritueel, alsof de leraar recht in mijn ziel keek, en fysiek superzwaar. Ik ben een sporter, deed voorheen aan hockey, tennis, zwemmen, maar dit had ik nog nooit meegemaakt. Aan het einde was ik helemaal kapot. Echt te gek. Ik was om.”

Tienduizenden dollars

In 1995 sloeg het noodlot toe. „Na mijn show in het Plaza Hotel kwamen er acht inkopers op me af, strak gekleed, met enorme aktetassen. Ze beweerden voor een grote winkelketen te werken en begonnen kleding aan te wijzen: ‘We willen twintig van die, dertig van die, veertig van die… Honderden stuks. In alle kleuren en maten.” Hij moest binnen een paar weken leveren. „Ik moest het zelf voorschieten: tienduizenden dollars aan stof, plus de kosten om de kleding te laten maken. Een enorme investering.” Hij leende geld en ging aan de slag. „Een tyfuswerk, maar ik had het op tijd af. Ik moest het opsturen naar een adres van een warenhuis in New Jersey. Na levering zouden ze binnen dertig dagen betalen. Ik wachtte keurig een maand. Niets. De 31ste dag pakte ik de telefoon. Bleken ze niet te bestaan.” Van de ene op de andere dag ging hij failliet. „Mijn grote droom was in één middag om zeep geholpen. Zat ik daar, illegaal, met een enorme schuld. Ik kon niet naar de politie, ik kon helemaal niets.”

Hij trok definitief de stekker uit zijn bedrijf, verkocht zijn naaimachines en doneerde de kleding aan een liefdadigheidsinstelling. Vanaf dat moment ging hij dagelijks met Patrick naar de yoga. „Lessen waren niet duur. In het begin stonden we nog heroïne te snuiven in het toilet van de studio. En dan apestoned die les in. Als je aan de heroïne bent, voel je niks, je kan zo diep gaan als je wilt. Dat voel je misschien de volgende dag, maar dan snuif je weer door.”

Een tijdlang leefde hij zo verder. „Yoga en heroïne. Ik hield van allebei. Maar naarmate ik meer in de yoga ging, veranderden mijn behoeftes. Het verlangen naar drank en drugs nam af. Op een gegeven moment deed ik het niet meer.”

Begin 1998 kreeg de man van zijn moeder alvleesklierkanker. „Drie maanden later was hij overleden. Ineens stond mijn moeder er alleen voor. Dus ik dacht: ik ga helpen.” Hij verruilde zijn pand op Staten Island voor een verdieping in Amsterdam. Patrick volgde drie maanden later. „We vielen in een gat. We wilden door met yoga, maar in Amsterdam waren in die tijd maar een paar yogascholen en hun lessen waren saai en technisch. Niks hip, hot , en holy .” Na een korte opleiding bij het Iyengar Yoga Institute Amsterdam, waar ze de basistechnieken leerden, openden ze in 1999 hun eigen yogastudio. „Op de Herengracht konden we, voor vijftig gulden, iedere dinsdagavond een kelder huren. Daar kwam dus geen hond op af. Waren we best blij mee, want dan konden we lekker een jointje roken en een ijsje eten.” Pas toen ze via via in contact kwamen met de manager van Clubsportive veranderde de situatie. „Ineens hadden we werk. Hingen er posters in de stad met ‘Poweryoga Duo uit New York’. Daarna kwamen de mensen ook naar onze studio.”

Prijzig en elitair

Inmiddels geven ze twintig jaar les, hun eerste yogastudio bestaat vijftien jaar. Sinds een paar jaar hebben ze ook twee andere panden in Amsterdam. „We hebben honderden leden, de lessen zitten bomvol. Maar ik kijk met verbazing naar wat er om ons heen gebeurt.” Yoga is een miljardenbusiness geworden, zegt hij, en dat is ‘ziekelijk’. „Alleen al in Amsterdam zitten meer dan vijftig yogascholen. Lessen zijn prijzig, het is elitair. Neem Lululemon, een bedrijf dat yogabroekjes verkoopt voor 130 euro. Waarom moet dat zo achterlijk duur zijn? Dit soort bedrijven teren op de zakken van mensen die hun leven willen veranderen. Het gaat wel om een groep die zich toch al onzeker voelt over het leven.”

Hij doelt op de vele mensen met fysieke en psychische klachten die bij hem aankloppen. „De helft van de mensen die bij ons komen zit erdoorheen. Ze hebben werk- of relatiestress, willen de stad uit, noem maar op. Tegenwoordig noemen we dat een ‘burn-out’, maar in feite is dat een vergaarbak aan vage klachten. Mensen krijgen pillen, gaan naar fysiotherapie, raken uitbehandeld, dan komen ze naar ons. Ze krijgen zelfs briefjes mee van de huisarts.” Bij yoga hervinden mensen zichzelf, zegt hij, maar ze stuitten vaak ook op een grens. „Yoga gaat over het controleren van lichaam, geest en ademhaling. Maar dat deel over de geest wordt in het Westen nauwelijks aangeraakt.”

Wil je echt weten waar yoga voor staat, dan moet je de yogasutra’s van de Indiase geleerde Patanjali kennen, meent hij. „Hierin worden de acht geledingen van yoga beschreven. De eerste, onthouding, heeft als hoogste principe ‘ahimsa’: geweldloosheid. Dat houdt in dat je vegetariër bent.” Begint hij hierover in de les, dan staat iedereen op zijn achterste benen. „Want yoga moet ‘leuk’ blijven. Maar yoga gaat over de samenleving, over politiek, ik heb de verantwoordelijkheid om jou te vertellen over dit soort principes.”

Hetzelfde geldt voor ‘aparigraha’: vrij zijn van bezitzucht. „Als ik in de klas vraag wie er dertig paar schoenen in de kast heeft staan, steekt de helft zijn hand omhoog. Dat is toch absurd?”

Welke principes houdt hij als leraar hoog? „Ik ben vegetariër en geef iedere vrijdag een gratis yogales. Verder doe ik niet aan yogaretreats in het buitenland. Veertig keer per jaar naar Ibiza vliegen om daar les te geven, kom op zeg!”

Toch worstelt hij ook met zijn rol. „Laatst hield ik weer een hele verhandeling over Lululemon. Toen dacht ik: Jezus Gös, je zit zelf yoga te verkopen. Alle mensen hier hebben een les of een abonnement bij je gekocht. Je verdient eraan. Dat gaat dwars tegen de leer in. Dat was een keiharde confrontatie. Ik kan het niet goedpraten.”

About a yogi

A person is said to be established in self-realization and is called a yogī [or mystic] when he is fully satisfied by virtue of acquired knowledge and realization. Such a person is situated in transcendence and is self-controlled. He sees everything – whether it be pebbles, stones or gold – as the same. Bhagavad Gita

EFFECTEN VAN YOGA OP LANGE TERMIJN

Bij yoga gaat het er niet om hoever je in de houding kunt komen. Het belangrijkste is dat je elke oefening correct uitvoert. Het is natuurlijk altijd leuk als je merkt dat je steeds beter de oefeningen kan doen. Hoe langer je yoga beoefent, hoe meer voordelen je ontdekt. Op het lichamelijk niveau merk je dat je steeds leniger en tegelijkertijd sterk en soepel aan het worden bent. Op het mentaal niveau merk je dat je beter met stress kunt omgaan. Je wordt minder snel afgeleid door allerlei indrukken van buitenaf. Je blijft meer bij jezelf en in balans. De behoefte aan rust is bij iedereen anders. Sommigen hebben een uurtje per week genoeg, anderen veel meer dan dat. Dat geldt voor alles in het leven en dus ook voor yoga. Voor sommigen is 5 minuutjes yoga per dag genoeg, anderen hebben hun hele leven aan yoga gewijd. De meeste mensen denken dat ‘yoga’ alleen maar de yogahoudingen zijn, maar yoga gaat veel dieper dan het lichamelijk niveau.

Het woord ‘yoga’ betekent eenheid tussen het lichaam, de geest en de ziel. Het is een levensstijl met eigen yoga principes. Bijna niemand heeft noch tijd, noch interesse om zich bezig te houden met de ‘yogaprincipes’. Er zijn gewoon te veel verplichtingen en afleidingen in het leven, waardoor zo’n yoga leefstijl niet mogelijk en niet wenselijk is. Persoonlijk heb ik enorm veel aan de yogische kennis gehad. Door yoga ervaar ik innerlijke rust en dat gun ik iedereen.

YOGAOEFENINGEN VOOR DE KERNSTABILITEIT

Je buikspieren zijn sterk als je regelmatig yoga beoefent of de buikspieroefeningen doet. Sterke buikspieren beschermen je rug en verbeteren de lichaamshouding. Hierdoor kun je beter hardlopen want bij hardlopen gaat het o.a. ook om de balans, symmetrie en coordinatie van de bewegingen. De kernstabiliteit werkt ondersteunend en is onmisbaar voor een goede hardlooptechniek. Het helpt om de blessures te voorkomen. Een goede, sterke kern vormt de basis voor efficiënte, economische bewegingen. De hoge en lage plankhoudingen zijn goede buikspieroefeningen.

Halve lage plank op de ellebogen Ga op handen en knieën zitten. Plaats dan je ellebogen op de grond en vouw de vingers in elkaar. Op een inademing strek je de benen naar achteren en kom je naar de lage plankhouding. De buikspieren zijn aangespannen en je kijkt naar de grond of naar voren. Als het te zwaar is, plaats je de knieën weer terug op de grond. Voor een uitdaging kun je ook om en om de linker- en rechtervoet van de grond optillen. Blijf een aantal ademtellen in deze houding en daarna ontspan je weer op de grond. Strek de armen langs het lichaam en draai het hoofd naar rechts of naar links. Voel wat deze oefening heeft gedaan voor je. Effect: het versterkt en brengt je hele lichaam in vorm. 

Zijwaartse plank Begin bij de hoge plankhouding. Je handen zijn onder de schouders en je vingers wijzen naar voren. Je hele lichaam staat op een lijn. Beide benen zijn gestrekt en de buikspieren licht aangespannen. Op een inademing verplaats je het gewicht naar de rechterhand en draai je naar links. Je komt op de zijkant van de voeten staan. Je opent de borst naar links en je linkerarm is naar omhoog gestrekt. Op een uitademing kom je weer terug naar de plank en herhaal je de oefening naar rechts. Aan het eind kom je van de plank naar de kindhouding en ontspan. Effect: het versterkt je arm- en buikspieren. 

HOE BEGIN JE MET YOGA EN HARDLOPEN ALS JE ONGEZOND LEEFT

Soms zie ik mensen rokend op straat. Ze bewegen traag en de meesten zijn de hele tijd met hun mobiele telefoons bezig. Ze komen best onbewust en afwezig (niet gegrond) over. Het valt ook op dat er best veel tieners zijn met ongezonde hapjes en drankjes. Ze eten een zakje chips en drinken energie drankjes voor lunch. Dan vraag je je af of ze ooit een gezondere levensstijl gaan krijgen. Er is een uitdrukking:’ Wat Jantje niet leert, zal Jan niet weten.’ Als je als kind al ongezond leeft, heb je natuurlijk veel meer kans dat je je hele leven moeite zal hebben om het levensstijl te verbeteren.

Hoe dan ook, het blijft moeilijk en je hebt altijd best wat discipline voor nodig. Slechte gewoontes hebben we allemaal en soms heb je gewoon extra motivatie nodig om iets te veranderen. Voor hardlopen kan het wellicht motiverend zijn als je een paar nieuwe sportschoenen voor jezelf koopt. Voor yoga koop je jezelf een nieuwe yogamat. Hoe ongezonder je leeft, hoe lastiger het wordt. Maar in ieder geval zul je met een beetje discipline wel de eerste stappen kunnen zetten. Met 5 minuten per dag yoga en 5 minuten per dag joggen. Van mijn Indiase yogaleraar heb ik geleerd dat het beter is om elke dag wat yoga te doen dan in een keer heel veel yoga. Activiteit, beweging, rust en ontspanning moeten in balans zijn. Wanneer je steeds vaker met yoga en hardlopen bezig bent, zul je merken dat je lichaam ook in wat gezondere hapjes trek krijgt. Een reis van duizend mijlen begint met een enkele stap.

DE YOGASOETRA’S VAN PATANJALI

Bij yoga denken we aan de yogahoudingen en lenige beoefenaars, maar de yogische kennis gaat veel dieper. ‘De Yogasoetra’s van Patanjali’ is een mooi book, waarin o.a. de basisprincipes van yoga worden uitgelegd. ‘De Yogasoetra’s van Patanjali’ bevat 196 verzen en deze verzen zijn verdeeld over vier hoofdstukken. In het tweede hoofdstuk wordt het pad van ashtanga yoga, het achtvoudige pad naar verlichting, beschreven. De acht geleidingen van yoga zijn: yama (sociale gedragscodes), niyama (individuele gedragscodes), asana (houding), pranayama (ademoefening), pratyahara (terugtrekking), dharana (concentratie), dhyana (meditatie) en samadhi (verlichting). Ze zijn met elkaar verbonden en kunnen niet los van elkaar beoefend worden. Leven volgens de eerste twee van de acht geleidingen (yama’s en niyama’s) helpt ons om bewuster leven. Yama’s zijn de universele wetten en sociale gedragscodes. Yama staat voor de relatie met de buitenwereld. Niyama’s zijn gedragscodes van individuele discipline. Niyama staat voor de relatie met de binnenwereld. Door deze idealen na te streven gaan we in alle opzichten beter functioneren. Hoe langer we yoga beoefenen, hoe meer we beseffen dat de ware rijkdom vanbinnen te vinden is. Door yoga leren we de juiste balans in het leven te vinden. Hierdoor wordt het dagelijks leven eenvoudig en rustig. Ook gaan we bewust om met eten, respecteren we de omgeving en mensen om ons heen.

3 FASES VAN (IN EN UIT) DE HOUDING

 

Bij yoga is niet alleen de houding belangrijk, maar ook de manier waarop je in en uit de houding komt. Het gaat dus om drie fases. De eerste fase is het fundament. Hierbij gaat het om de correcte lichaamshouding, stabiliteit en concentratie. De adem wordt gecombineerd met de beweging. Bij de tweede fase komen acceptatie, ontspanning en bewustzijn van de houding aan de orde.

In de houding blijf je je bewust van je lichaam en je adem en dat geldt ook voor de bewegingen tussendoor. Daarom blijft je geest steeds in het huidige moment en dwaalt niet af naar het verleden of de toekomst. Door de ingeademde zuurstof blijf je helder en geconcentreerd. Tegelijkertijd kun je door middel van de ujjayi adem ontspannen terwijl je in de houding bent. In de derde fase zorg je dat je niet knullig en onbeheerst uit de houding komt. Ook deze fase vraagt om aandacht. Op een uitademing kom je rustig en bewust uit de houding.

RUGKLACHTEN (UIT HET BOEK YOGA – BASIS YOGAHOUDINGEN, ADEMOEFENINGEN EN MEDITATIES)

Een gezonde wervelkolom ondersteunt het lichaam, zorgt voor een goede lichaamshouding en beschermt het ruggenmerg. Alles wat je meemaakt in je leven wordt in de wervelkolom geregistreerd. Wanneer je lichamelijk en mentaal gespannen bent, wordt de ruggengraat overbelast en krijg je last van rugklachten. Met yoga rekken we de wervelkolom en laten we spanningen en blokkades los.

Oefeningen voor de rug: De wervelkolom opwarmen – Oefeningen voor de nekwervels – Oefeningen voor de borstwervels – Oefeningen voor de lendenwervels – Oefeningen voor de onderrug – Oefeningen om de rug te ontspannen.

 

OEFENINGEN VOOR DE LENDENWERVELS

SUPTA MATSYENDRASANA – Liggende torsi Kom op de rug liggen. Beide benen en armen zijn gestrekt. Buig het linkerbeen en plaats de linkervoet op de rechterknie. De rechterhand ligt op jelinkerknie. Adem diep in en op een uitademing draai je het linkerbeen naar rechts en het hoofd naar links. Op een inademing rol je weer op je rug en strek je de benen en de armen. Adem uit en herhaal de oefening met de rechtervoet op de linkerknie.

BHUJANGASANA – Cobra Je ligt op de buik. Beide handen zijn onder de schouders op de grond en de vingers wijzen naar voren. De ellebogen zijn dicht bij het lichaam. Op de inademing til je het hoofd en de borst van de grond. Op de uitademing ontspan je de schouders. Strek de kruin naar het plafond. Breng je aandacht naar de wervelkolom en adem diep in en uit. Op de volgende uitademing kom je met de borst en kin terug op de grond.

 

MEER LEVENSENERGIE (PRANA) DOOR HARDLOPEN

Het woord ‘prana’ betekent levensenergie. De prana wordt via de neus ingeademt en stroomt door de energiekanalen (nadi’s genoemd). Wanneer je de gehele tijd door de mond ademt, mis je prana. Dat leidt tot een verslechtering van het afweersysteem en beperkt het het functioneren van de vitale klieren en het zenuwstelsel. Wanneer de energiekanalen geblokkeerd zijn, gaat onze energie omlaag. Tijdens hardlopen wordt het niveau van prana verhoogd. Het beste is om in de natuur te lopen want daar krijg je meer zuurstof in. Als de stroom van prana vrij is, voelen we ons energiek, gelukkig en vitaal. Als de energiekanalen geblokkeerd zijn en de prana niet goed door kan stromen, daalt het niveau van prana en voelen wij ons depressief en hebben we weinig energie en motivatie. Ademhaling is de voornaamste bron van energie. De kwaliteit van iemands leven is af te lezen aan de kwaliteit van de adem. Als de adem oppervlakkig en snel is, krijgen we weinig prana binnen en is onze gezondheid op den duur minder. Wanneer we diep en ontspannen ademen, ervaren wij het leven ook zo. Het heeft meer waarde en we zijn dichter bij onszelf. Beweging met mate is ook essentieel om prana binnen te krijgen. Uitputting is een teken dat prana verbruikt is. Als dat gebeurt, zouden we dmv juiste ademhaling, eten, rust, yoga, meditatie moeten zorgen dat het niveau van prana weer verhoogt. Een hoge niveau van prana zorgt voor goede afweer tegen ziekten, diepe slaap, enthousiasme, vitaliteit, alertheid, energie en balans.

HET VERSCHIL TUSSEN EEN ACTIEVE EN PASSIEVE ONTSPANNING

Bij yoga of tijdens meditatie wordt vaker gezegd dat je iets moet ontspannen, maar ontspannen is lastig wanneer je lichaam gespannen is of wanneer jij zelf helemaal overspannen bent. Bij actief ontspannen gaat het om de spanningen waar je bewust van bent. Je voelt bijvoorbeeld de spanning in de schouders en deze spanning kun je dan op een uitademing bewust loslaten. Tijdens diepe ontspanning (en slaap) krijgt het lichaam de kans tot herstel. Ujjayi adem is een ademtechniek welke jou helpt om de spanningen makkelijker los te laten. Ook tijdens slaap ademen we in ujjayi, alleen dan werkt dat op het onbewust niveau. Spanning, ontspanning, actie en rust moeten in balans zijn. Passief ontspannen doe je wanneer je tijd en ruimte voor jezelf neemt. Je ontspant het beste in een passieve houding, zonder stress en verplichtingen. Voor veel mensen is het moeilijk om niets te doen en alleen maar rust te nemen. Het hoofd is te druk en daardoor kom je ook lichamelijk niet tot rust. In dat geval ga je eerst even prioriteiten stellen. Leer de kunst van ‘dolce va niente’, lekker genieten van nietsdoen. Diepe ontspanning gaat ook makkelijker wanneer je bewust diep in en uitademt. Elke inademing is actief, uitademing passief. Na een uitademing blijf je even helemaal leeg (een fase tussen de uit- en inademing). In die leegte ga je steeds meer spanningen loslaten. Bewust worden van de spanningen in het lichaam, met aandacht en concentratie kun je steeds diepere rust ervaren. Denk ook aan de natuur. Alles verloopt moeiteloos en zo hoort het ook.